Velocity 2009
een persoonlijke impressie van Dirk De Weerdt
12 tot 15 mei 2009: een erg natte week in Brussel
Kopenhagen, New York en Antwerpen
12 tot 15 mei 2009: een erg natte week in Brussel. 
Donderdag 14 mei, 15u: de shed-daken van Tour & Taxis zijn niet bestand tegen een enorme wolkbreuk, het regent binnen, de stroom valt uit en de laatste sessie van de Velo-city-dag kan niet doorgaan. Is dat de enige "message" die onze Vlaamse huiskamers bereikt over Velo-city, de grootste fietsconferentie ter wereld, voor één keer in België? Verder geen belangstelling van de Vlaamse pers? In andere landen gaven de vorige Velo-city edities de fietsersbeweging een fameuze duw in de rug. Deze conferentie werd gedragen door de hele fietsersgemeenschap uit Brussel en Wallonië. Waarom zo weinig respons in Vlaanderen, meer specifiek in Antwerpen? Laten wij Brussel dan toch los? Plooien wij helemaal terug op onze eigen navel? Een verslagje.
Met Velo-city profileert Brussel zich als fietsstad. Wie had dat 5 jaar geleden durven denken? Pascal Smet, de fietsende minister van mobiliteit van het gewest, zit er voor iets tussen. In zijn openingsspeech vertelt hij hoe de stad geklommen is van bijna niks naar 5% fietsgebruik in 2009. De ambitie is om door te groeien naar 15%. Dat is ook het cijfer dat het Charter van Brussel hanteert. Dat Charter, aan het einde van de conferentie voorgesteld in het Europees parlement, wordt ondertekend door meer en meer steden die actief het fietsgebruik willen promoten.
Fietsen in Brussel is nog altijd geen lachertje, dat weten we allemaal. De eerste ochtend vroeg rij ik, met mijn spullen in een trekkarretje, recht naar Tour & Taxis. Edegem-Brussel loopt het vlotst langs het kanaal van Willebroek. Geen probleem, maar de laatste kilometer rij ik mezelf hopeloos vast op de kasseien van de Havenlaan. Die staat toch ingekleurd als fietsroute op de splinternieuwe fietskaart Brussel? Sorry, komt pas in juni, zegt de nieuwe Brusselse fietsmanager later op de dag.
Op de terugweg probeer ik vanuit de Heyzel de geel ingekleurde fietsroute richting Vilvoorde te volgen. Deze keer is de Steenstraat er te veel aan: een vergeten weggetje, totaal overwoekerd en onder pakken modder. Rechtsomkeert dan maar. Als bij wonder geraak ik nog met droge kleren thuis, tussen de stortbuien door. Je zal mij niet horen klagen.
Velo-city is fantastisch georganiseerd. Het programma is top. Re-cycling cities is een schitterend gekozen woordspeling die vertelt hoe we niet alleen weer kunnen fietsen in de stad, maar eigenlijk het hele leven op straat terug uitvinden.
David Banister, transportspecialist van de unief van Oxford, zet de trend met zijn verhaal over het vermijden van vervoer, het vertragen van de gemotoriseerde snelheid in de stad, de ommekeer van cities for traffic naar cities for people.
Georges Amar van de Parijse openbaar vervoermaatschappij heeft het over het mobiele individu, met zijn Nikes, Nokia of i-phone, zijn (vouw)-fiets, het opwaardeeren van de tijd onderweg. Enkele decennia geleden ging het over snel, vaak, verre kilometers, ieder in zijn auto, nu is zich verplaatsen een tijd om relaties te leggen, om echt te leven ... er viel een mooi nieuw Franse woord: reliance. Van km/h naar x/km ... de x-factor van de nieuwe mobiele mens.
Jean-Luc de Wilde d'Estmael, pionier van Pro Velo, vertelt van de jaren na expo 58 toen hij nog alle dagelijkse fietsers in Brussel persoonlijk kende, en schetst de hele evolutie tot nu toe. Brussel nu scoort wel degelijk bij de buitenlandse fietsers met de fietssluizen aan elk verkeerslicht, het fietsen tegen de richting in één richtingsstraten, het fietsen op busstroken en het meenemen van de fiets op tram en metro. Jean-Luc toont hoe Brusselse studenten architectuur de toekomst van hun stad schetsen. De synergie tussen fietsersbeweging en planologen is een heerlijke constante op deze meeting.
Het programma wordt op professionele én charmante wijze aan elkaar gepraat door een dame van de Fietsersbond, talenwonder Carolien Zandbergen. Zij leidt de burgemeester van Bordeaux in, ex-premier Alain Juppé.
Bordeaux heeft, net zoals Brussel, in de 60-ies koning auto vrij baan gegeven, en zelfs zijn tramlijnen afgebroken. De ommekeer naar een recycling city sinds 1995 is veelbelovend.
Ria Hilhorst, fietsmanager Amsterdam, is niet weinig fier om te mogen melden dat haar stad nog steeds de kroon spant met 57% fietsverplaatsingen in de binnenstad, en een totale score van 38%. Zij vertelt over nieuwe leuke dingen: het fietsverkeerslicht telt de seconden tot het groen wordt. Zo gaan minder fietsers in het rood. Momenteel is Amsterdam's grootste probleem het ordentelijk stallen van die massa fietsen, en daarvoor bouwt de stad meer en meer semi-ondergrondse fietsparkings.
Ook in de USA waait er een nieuwe wind. Portland, aan de westkust, is verkozen tot duurzaamste stad. Burgemeester Sam Adams is niet weinig fier met zijn 5 à 8% fietsgebruik, een Amerikaans record. Het groeit snel en wordt door de stad actief gestimuleerd.
Ook München, de stad van de vorige velo-city, gaat door op zijn elan en werkt volop aan een compleet netwerk fietsroutes en een fietscultuur: een lang-termijn project.
Houten, Nederlandse Fietsstad 2008, is iets bijzonder: een nieuwe forenzenstad waar planologen duimen en vingers van aflikken. Helemaal geconcipieerd om te leven met fiets en openbaar vervoer, slingert Houten zich als een diabolo rond de spoorlijn Utrecht-Den Bosch. Auto's worden langs een rondweg geleid en zijn enkel te gast in de woonstraten met absolute voorrang voor voetgangers en fietsers.
Eén van de "top cycling cities" is het Deense Odense. Die stad heeft zo'n vooruitstrevend fietsbeleid dat het uitgenodigd is als fietsstad op de wereldexpo van Shanghai 2010. De Deense know-how ter zake wordt een echt exportproduct, met een heuse Cycling Embassy.
Ook het Spaanse Sevilla heeft de ambitie om een fietsstad te worden. In Santiago de Chili, een stad met 6 miljoen inwoners, is fietspromotie één van de pijlers van de strijd tegen sociale ongelijkheid. In Tartu in Estland hebben de fietsers nog moeite om de stadsdiensten te overtuigen. Tczew is de eerste Poolse stad met een fietsbeleid die naam waardig.
Op de eerste congresavond organiseren Fietsersbond en Gracq een leuke massa-tocht door Brussel: bijna 700 deelnemers, ondanks het hondenweer. Het tochtje eindigt met frieten, wafels en kriek aan St Katelijne. Brussel op zijn best. Als ik uiteindelijk aankom bij de Brusselse vrienden waar ik logeer, ben ik druipnat.
Fietsen is gezond, dat weten we allemaal, zelfs de WHO. Het toenemende overgewicht van de Europese bevolking kan efficiënt gecounterd worden door de mensen aan te zetten om dagelijks te fietsen, en zo vanzelf een portie beweging van dag tot dag in te bouwen.
Is fietsen gevaarlijk? Daarop is het antwoord het effect van het aantal: waar elke minuut 5 fietsers passeren wordt het fietsen stukken veiliger dan als er maar één fietser om de 5 minuten voorbijkomt.
Het klimaat? De Belgische prof Jean-Pascal Van Ypersele, een hoge functionaris bij UNO en IPCC, zegt dat er nog veel te weinig staat over voordelen van het fietsen in de rapporten over klimaatverandering. Minder dan één bladzijde in de laatste dikke turf van 1000 bladzijden van het IPCC. Van alle energieverbruikende sectoren groeit het transport het snelst. Daarvan is 74% wegtransport.
Jorg Schindler van de Energy Watch Group steekt nog een tandje bij: de tijd van de olie is voorbij. De olieproductie in de USA is al gehalveerd sinds 1995. De globale wereldproductie zit op een plateau sinds 2005, maar zal vanaf nu steil verminderen. Er wordt gewoon minder nieuwe olie ontdekt dan er opgepompt wordt. Het logische gevolg is een groeiende weerstand tegen het afleggen van grote afstanden. In de plaats van gemotoriseerd vervoer zet Schindler human powered mobility.
Philip Darnton van Cycling England heeft zelfs berekend wat elke fietser de gemeenschap opbrengt. De voordelen van betere fitheid, minder ziektedagen, minder pollutie en minder verkeerscongestie zijn economisch becijferd. Elke nieuwe regelmatige fietser (minstens 3x per week tenminste 4 km heen en weer) brengt tot ca 400 € per jaar op voor de gemeenschap. Waarom dan nog beknibbelen op fietsinfrastructuur?
We maken met de helft van Velo-city een excursie naar Luik (de andere helft bezoekt Gent). De vurige stede ontvangt ons hartelijk en toont ons een stuk van het Ravel-netwerk. Dit Réseau Autonome de Voies Lentes is het netwerk trage wegen van het Waals gewest, de tegenhanger van onze recreatieve knooppunten, maar toch weer even anders. Ravel is bedoeld voor fietsers, voetgangers én ruiters, al lopen de wegen hier en daar een stukje apart. Het gaat zoveel mogelijk verkeersvrij. De ruggegraat van dit netwerk bestaat uit omgebouwde spoorgwegbeddingen en jaagpaden langs de waterwegen. Er wordt aan gewerkt sinds 1995. Dit netwerk moet, naast auto- en spoorwegen, alle Waalse steden met elkaar verbinden. Hoog tijd dat wij Vlamingen dit ook eens gaan verkennen ...
Kopenhagen, New York en Antwerpen
Fietsen zit duidelijk in de lift. De trend naar meer duurzame mobiliteit is niet meer te stoppen. Het allermooiste voorbeeld werd op Velo-City gepresenteerd door Helle Soholt van het Kopenhaagse architectenbureau Gehl Architects. Helle en haar collega's werken momenteel zelfs aan een heuse trendbreuk in New York en Mexico City. Hun missie is even logisch als eenvoudig: "If you design a city for cars, you get more cars ... if you design the city for people, you get people". Hun Deense enthousiasme heeft de New Yorkers overtuigd om te "undress from their car" en het uitzicht van Times Square, Broadway enz. eindelijk te hertekenen op mensenmaat. Mexico City lijdt onder onhoudbare verkeerscongestie, pollutie en toenemende obesitas, terwijl de gemiddelde snelheid van de auto's is gezakt tot 12 km/u. De ommekeer waaraan nu gewerkt wordt, is meer dan een fietsproject: het is de stad teruggeven aan zijn mensen.
Fietsen in New York: dat is waw ! zegt ook Guillaume Vanderstichelen van reclamebureau Duval Guillaume. Op zijn chopper-bike lag the big apple aan zijn voeten. Hij krijgt in zijn typisch Antwerpse stijl de zaal moeiteloos op zijn hand. Hij vertelt hoe hij elke dag met zijn Koga Myata op het ringfietspad de rij stilstaande dure wagens voorbijzoeft. Lees zijn hele verhaal op www.heldenmerk.be.
Zo zie je dat Antwerpen toch meedoet aan Velo-City. Als hippe modestad, als trendsetter.
Bikes are more fun!
A city of people is a city of bikes ...
Meer over Velo-city vind je op www.velo-city2009.com. Volgend jaar volgt Kopenhagen met geen Europese maar ineens een wereld-fietsconferentie, van 22-25 juni 2010. Organisator is de European Cyclists' Federation.